قرارداد و تعهدات · تحریریه وکیل موکل
بطلان، عدم نفوذ و فسخ معامله
بطلان یعنی معامله از آغاز اثر حقوقی ندارد؛ عدم نفوذ یعنی اثر آن به اجازه شخص ذی‌حق وابسته است؛ فسخ یعنی برهم‌زدن معامله‌ای معتبر بر پایه حق قانونی یا قراردادی.
بطلان، عدم نفوذ و فسخ این سه اصطلاح را با یک پرسش از هم جدا کنید: ایراد از زمان شکل‌گیری معامله است، اثرش منتظر اجازه است، یا معامله درست شکل گرفته اما بعداً حق برهم‌زدنش ایجاد شده؟
۱. بطلان؛ ایراد در خودِ شکل‌گیری
معامله باطل از ابتدا اثر مورد انتظار را ایجاد نمی‌کند. برای نمونه، اگر قصد واقعی انشای معامله وجود نداشته باشد، نمی‌توان با اجازه بعدی همان معامله را به‌سادگی معتبر کرد. ماده ۱۹۰ قانون مدنی شرایط اساسی صحت معامله را برمی‌شمارد: قصد و رضا، اهلیت، موضوع معین و مشروعیت جهت.
۲. عدم نفوذ؛ اثر در انتظار اجازه
در معامله غیرنافذ، قانون تصمیم نهایی را به شخص ذی‌حق سپرده است. نمونه روشن، معامله فضولی است: کسی مال دیگری را بدون نمایندگی می‌فروشد. طبق ماده ۲۴۷، مالک می‌تواند معامله را اجازه یا رد کند؛ سکوت او نیز به‌تنهایی اجازه نیست. پس معامله فضولی را نباید بی‌درنگ با معامله باطل یکی دانست.
۳. فسخ؛ پایان‌دادن به معامله معتبر
فسخ زمانی مطرح می‌شود که معامله معتبر است، اما یک طرف به موجب قانون یا قرارداد حق برهم‌زدن آن را دارد؛ مانند برخی موارد خیار عیب یا غبن. ماده ۲۱۹ اصل لزوم قرارداد را بیان می‌کند: پشیمانی صرف، به‌تنهایی حق فسخ نمی‌سازد.
فرق فسخ و اقاله
فسخ معمولاً با اراده یک طرفِ صاحب حق انجام می‌شود؛ اقاله با توافق هر دو طرف است. ماده ۲۸۳ قانون مدنی اقاله را مبتنی بر تراضی می‌داند.
برای تشخیص، خط زمانی را دنبال کنید: اگر ایراد از آغاز باشد، بطلان را بررسی کنید؛ اگر اثر به اجازه شخصی وابسته باشد، عدم نفوذ مطرح است؛ اگر معامله معتبر است و حق برهم‌زدن وجود دارد، سراغ فسخ بروید. توافق دو طرف برای پایان قرارداد، اقاله است.
برای تمرین، یک مثال از معامله فضولی و یک مثال از فسخ بنویسید و مشخص کنید تصمیم چه کسی و بر پایه کدام ماده، سرنوشت معامله را تغییر می‌دهد.
این مطلب به درد کسی می‌خورد؟
لینکش را برایش بفرست.
برای بررسی موضوع خود، وکیل متناسب با تخصص موردنیازتان را انتخاب کنید یا با تماس فوری، تماس زمان‌بندی‌شده و چت حقوقی آشنا شوید.
پرسشی دارید؟ از وکیل‌ها بپرسید
در حال بارگذاری نظرها…