سند خانه‌ام را برای آزادی آشنایم وثیقه گذاشته‌ام؛ چطور آن را آزاد کنم؟

وثیقه گذاشتن سند خانه برای آزادی آشنا، صرفاً یک کمک دوستانه نیست؛ با پذیرش وثیقه، مال شما در برابر حضور به‌موقع متهم نزد مرجع قضایی در معرض خطر قرار می‌گیرد. اگر متهم بدون عذر موجه حاضر نشود و پس از اخطار قانونی نیز به مرجع قضایی معرفی نشود، ممکن است تمام یا بخشی از وثیقه تا سقف مبلغ قرار ضبط شود. برای آزاد کردن سند، باید از مرجع قضایی‌ای که پرونده نزد آن مطرح است درخواست فک وثیقه کنید و وضعیت پرونده و تعهدات متهم را روشن سازید.

فرض کنید برای کمک به یکی از آشنایان، سند خانه‌تان را نزد مرجع قضایی گذاشته‌اید تا او با قرار وثیقه آزاد شود. مدتی بعد می‌خواهید سند را بفروشید، منتقل کنید یا دیگر حاضر نیستید مسئولیت وثیقه را ادامه دهید. آیا می‌توانید یک‌طرفه وثیقه را پس بگیرید؟ اگر آشنایتان در جلسه حاضر نشود، آیا خانه شما از دست می‌رود؟

پاسخ به این پرسش‌ها به متن قرار، مرحله پرونده و رفتار متهم بستگی دارد. وثیقه‌گذار مالک متهم نیست و مسئولیت کیفری او را بر عهده نمی‌گیرد؛ اما مال معرفی‌شده برای تضمین حضور متهم توقیف می‌شود و در شرایط قانونی ممکن است در معرض ضبط قرار گیرد.

قرار وثیقه یکی از قرارهای تأمین کیفری است. هدف آن دسترسی به متهم در مراحل لازم تحقیقات، رسیدگی یا اجرای حکم است. وثیقه می‌تواند مال غیرمنقول، مانند خانه، باشد. هنگام پذیرش وثیقه، آثار و مفاد آن باید به وثیقه‌گذار تفهیم شود. مطابق ماده ۲۲۴ قانون آیین دادرسی کیفری، اگر متهم بدون عذر موجه در زمان احضار حاضر نشود و وثیقه‌گذار نیز او را معرفی نکند، وثیقه ممکن است طبق مقررات ضبط شود.

پس از پذیرش سند، صرف تغییر نظر یا اختلاف شخصی با متهم به‌تنهایی موجب آزادی سند نمی‌شود. تا زمانی که مرجع قضایی دستور رفع اثر از وثیقه را صادر نکرده، نباید سند را آزاد فرض کنید.

اگر متهم حاضر نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

اگر حضور متهم لازم باشد و او بدون عذر موجه حاضر نشود، قانون برای وثیقه‌گذار شخص ثالث تشریفات مشخصی در نظر گرفته است. طبق ماده ۲۳۰ قانون آیین دادرسی کیفری، در موارد مقرر، به وثیقه‌گذار اخطار می‌شود که متهم را در مهلت قانونی تحویل دهد؛ اگر این تکلیف انجام نشود، دستور ضبط وثیقه می‌تواند صادر شود. ضبط وثیقه شخص ثالث به میزان وجه قرار است و مبلغ مازاد، پس از کسر هزینه‌های ضروری، باید مسترد شود.

این روند به معنی ضبط خودکار خانه با اولین غیبت نیست؛ ابلاغ، مهلت قانونی، بررسی وضعیت پرونده و صدور دستور از سوی مرجع صالح اهمیت دارد. اگر اخطاریه یا دستور ضبط دریافت کرده‌اید، تاریخ ابلاغ و مهلت اعتراض را فوراً بررسی کنید.

ماده ۲۲۸ قانون آیین دادرسی کیفری به وثیقه‌گذار اجازه می‌دهد در هر مرحله از تحقیقات و دادرسی، با معرفی و تحویل متهم، از مرجع رسیدگی‌کننده درخواست آزادی وثیقه کند. مرجع مربوط پس از فراهم شدن شرایط قانونی باید برای رفع مسئولیت یا آزادی وثیقه اقدام کند.

۱. مشخص کنید پرونده اکنون در کدام مرجع مطرح است؛ پرونده ممکن است در دادسرا، دادگاه یا مرحله دیگری باشد.

۲. وضعیت حضور و دسترسی به متهم را بررسی کنید؛ در سازوکار ماده ۲۲۸، معرفی و تحویل متهم نقش اصلی دارد.

۳. درخواست کتبی فک وثیقه را خطاب به همان مرجع ثبت کنید و شماره پرونده و مشخصات پلاک ثبتی را بنویسید.

۴. رسید ثبت درخواست و پاسخ مرجع را نگه دارید؛ تا صدور دستور رسمی، آزاد شدن سند را قطعی تلقی نکنید.

۵. پس از صدور دستور، پیگیری کنید که اثر توقیف یا محدودیت پلاک ثبتی نیز برداشته شده باشد.

• کارت ملی و مشخصات وثیقه‌گذار

• تصویر سند یا مشخصات دقیق پلاک ثبتی

• شماره پرونده و نام شعبه

• رسید یا مدرک پذیرش وثیقه

• ابلاغیه‌ها، اخطارها و دستورهای قضایی مرتبط

• درخواست فک وثیقه و رسید ثبت آن

• مدرک معرفی یا تحویل متهم، اگر انجام شده باشد

پذیرش یا کفایت هر مدرک را همان شعبه تعیین می‌کند؛ پیش از مراجعه، درباره مدارک موردنیاز از دفتر شعبه استعلام کنید.

اگر متهم را پیدا نمی‌کنم چه کار کنم؟

اگر دیگر به متهم دسترسی ندارید یا احتمال می‌دهید در احضاریه بعدی حاضر نشود، موضوع را به تعویق نیندازید. به مرجع پرونده مراجعه کنید، وضعیت را مکتوب توضیح دهید و درباره راه قانونی خروج از تعهد یا معرفی متهم راهنمایی بخواهید. صرف تحویل سند به مرجع قضایی به این معنا نیست که می‌توانید بدون طی تشریفات قانونی از وثیقه کنار بکشید.

آیا وثیقه‌گذار مسئول جرم آشنا هم می‌شود؟

صرف وثیقه گذاشتن سند، به‌خودی‌خود به معنی شریک بودن در جرم یا پذیرش مسئولیت کیفری متهم نیست. تعهد وثیقه‌گذار به تضمین حضور متهم مربوط است؛ هر رفتار مستقل دیگری جداگانه بررسی می‌شود.

آیا با پایان تحقیقات سند خودبه‌خود آزاد می‌شود؟

نه لزوماً. باید وضعیت پرونده و قرار تأمین بررسی شود و دستور رسمی آزادی وثیقه صادر شود. تا پیش از آن، فرض نکنید محدودیت سند خودبه‌خود برداشته شده است.

اگر متهم حاضر نشود، کل ارزش خانه ضبط می‌شود؟

مبنای ضبط، مبلغ قرار و تشریفات مقرر در قانون است. مطابق ماده ۲۳۰، مبلغ مازاد بر وجه قرار پس از کسر هزینه‌های ضروری باید به وثیقه‌گذار مسترد شود.

پیش از وثیقه گذاشتن سند خانه برای آشنا، مبلغ قرار، شرایط حضور متهم، نشانی‌های اعلام‌شده و آثار عدم حضور را دقیق بفهمید. اگر سند را قبلاً گذاشته‌اید و قصد آزاد کردن آن را دارید، از مرجع فعلی پرونده درخواست رسمی کنید و وضعیت معرفی و تحویل متهم را مشخص سازید. تا زمانی که دستور قضایی فک وثیقه صادر و رفع محدودیت پیگیری نشده، سند را آزاد فرض نکنید.

اگر سند خانه‌تان را برای آزادی شخص دیگری وثیقه گذاشته‌اید، شماره پرونده، مبلغ قرار و آخرین ابلاغیه را آماده کنید و پیش از هر اقدام، وضعیت فک وثیقه را از مرجع رسیدگی‌کننده پیگیری کنید.